Kutalmış, Büyük Selçuklu Devletinin kurucusu Selçuk Beyin torunu ve Aslan Yabgunun oğludur. Sultan Tuğrul Bey çocukları olmadığı için kendinden sonra Çağrı Beyin Oğlu Süleyman’ın tahta çıkarılmasını vasiyet etmiştir. Buna rağmen Alpaslan ,vezir Nizam-ül Mülk ve ordunun yardımı ile Büyük Selçuklu tahtı için giriştiği mücadelede Kutalmış’ı Öldürtmüştür. Bu olaylar, Kutalmış oğlu Süleyman Şah ile Alpaslan’ın oğlu ve Büyük Selçuklu Sultanı Melih Şahın arasını açmıştı. Halife araya girerek iki lideri barıştırmış ve Kutalmışoğlu Süleyman Şah , fetih edeceği yerlerin kendisinin olacağına dair bir ferman alarak Anadolu’da harekete geçmiştir.
Artuk Bey komutasındaki bir grup Türkmen , İzmit yakınlarında Bizans ordusunu büyük bir yenilgiye uğrattıkları dönemde, Kutalmışoğlu Süleyman Şah da Halep ve Antakya’yı kuşatmıştır. Fakat Melih Şah ile sürtüşmeye girmemek için Konya’ya gelerek 1077 yılında burayı almıştır. Bizans Taht kavgalarından yararlanarak, 1078 yılında İznik’i ele geçirip başkent yaparak Anadolu Selçuklu Devletinin temellerini atmıştır.

Türkiye Selçuklu Devleti

Malazgirt zaferinin kazanılması ve arkasından Bizans şehirlerinin bir bir düşmesi Hıristiyan dünyasında endişe yaratmış papa harekete geçerek , Haçlı ordusu kurulması için çalışmalara başlamıştır.
Kutalmışoğlu Süleyman Şah, Bizans’ın Balkanlarda Uz , Peçenek ve Normanlar ile uğraşmasını fırsat bilip, Bizans aleyhine sınırlarını genişletmiştir. Üsküdar’ı ele geçirerek gümrük dairesi kurup boğazlardan geçen gemilerden gümrük almaya başlamıştır. Peçenek ve Normanlar’a yardım karşılığında vergi vermeyi kabul eden Bizans ile anlaşarak ( 1082 ) Tarsus, Adana, Misis, Anavarza ve Kilikya’nın bazı bölgelerini ele geçirip, Malatya’yı haraca bağlamıştır.
Antakya’dan gelen davet üzerine büyük bir istihbarat örneği ve gece savaşı uygulaması yaparak ordusunu sadece geceleri yürütmek kaydı ile 12 günde Antakya’ya gelerek burayı ele geçirmiştir.( ARALIK 1084)
Kutalmış oğlu Süleyman Şah’ın Bizans ülkesinde yaptığı fetihlerden dolayı çok memnun olan Halife, sancak ve hilat gönderip ‘ Nasir üd Devle Ebu’l Fevaris” unvanını vermiştir.Antakya’nın ele geçirilip Haleb’in kuşatılması nedeniyle büyük Selçuklu İmparatorluğu ile Anadolu Selçuklu Devleti orduları karşı karşıya geldiler. Süleyman şah’ın ordusu dağıldı ve Kutalmışoğlu hayatını kaybetti .Kutalmışoğlu Süleyman Şahın ölmesinden sonra yerine İzmit de vekil bıraktığı Ebu’l Kasım bir süre devleti idare etmiştir. Bu sırada Büyük Selçuklu Devleti Hükümdarı Melihşah, Anadolu Selçuklularına kesin darbeyi vurmak için Emir Porsuk’u görevlendirmiştir. Emir Porsuk’ a karşı Bizans Hükümdarı ile ittifak yapan Ebu’l Kasım bu hamleyi boşa çıkarınca Melihşah, Emir Bozanı görevlendirmiş, Emir Bozan, gelerek Ebul Kasımı öldürünce yerine kardeşi Ebu’l Gazi geçerek genç devleti ayakta tutmayı başarmıştır. Bu sırada Melih Şahın ölümü ile Büyük Selçuklu Devletinde taht kavgaları başlamış ve Anadolu Selçuklu Devleti nefes almıştır.
Kutalmışoğlu Süleyman Şah’ın oğlu Kılıç Aslan Horasan ‘dan İznik’e gelerek Anadolu Selçuklu devletinin İkinci Hükümdarı sıfatı ile tahta çıkmıştır. ( 1093 ) Sultan I. Kılıç Aslan , tahta çıktığı zaman Anadolu’da Saltıklar, Danişmendler, Mengücekler Beylikleri ile bunlardan biraz daha güçlü ve daha müstakil harekât edebilen ve deniz gücüne de sahip olan Çaka Beyliği bulunuyordu. Kılıç Aslan, Çaka Beyin kızı ile evlenerek bu beylik ile önceleri ittifak yaptıysa da daha sonraki dönemlerde Bizans’ında kışkırtmasıyla Çaka Bey’i onuruna verdiği bir şölende öldürtmüştür.
Papa II. Urbain’in yoğun çabaları sonucu ilk haçlı ordusu teşekkül ettirilerek Bizans imparatoru tarafından Anadolu’ya sevk edilip İznik kuşatılınca ,Anadolu Selçuklu Devletinin merkezi Konya’ya taşınarak Konya başkent yapılmıştır. I. Kılıç Aslan saltanatı döneminde Haçlı Ordusuyla mücadele yapmıştır. Güçlü ve zırhlı olan bu ordu karışışında yıpratma savaşları yapmış Harran, Diyarbakır ve Musul’u almıştır. Artuk oğulları için düzenlediği bir seferde Habur suyunu geçerken boğulup ölmüştür.
I. Kılıç Aslan’ın yerine önce oğlu Şahın Şah geçti ise de, İktidar mücadelesini I. Mesut kazanarak sultan olmuştur. I.Mesud saltanatı esnasında ; İkinci Haçlı Ordusunu Eskişehir yakınlarında yenip (1147 ) Maraş, Sivas ve Malatya’yı almıştır. Kilikya seferine çıktığı sıra veba salgını çıkması üzerine geri dönmüş 39 yıl hükümdarlık yapmıştır. 1155 yılında öldüğü. Zaman yerine oğlu II. Kılıç Aslan tahta çıkmıştır. Yeni hükümdar Denizli ile Eğridir gölü arasında yer alan Myrıokephelon Ovası’nda Güçlü Bizans Ordusunu yenerek , Türklerin Anadolu’da kalıcı olduklarını belgeleyip. Anadolu’nun Türk Yurdu olduğunu ortaya koymuştur 37 yıl tahta kalmış ve döneminde kısmen de olsa Türk birliğini sağlamaya çalışmıştır.
II. Kılıç Aslan ölünce yerine oğlu Süleyman Şah geçti. Çok kısa süren saltanatında Erzurum’u aldı. Saltuk Oğulları Beyliğini ortadan kaldırdı. Gürcistan’a sefere çıkarken yolda öldü .Yerine kardeşi Gıyaseddin Keyhüsrev geçti ( ikinci kez ) Gıyaseddin Keyhüsrev Saltanatı esnasında Antakya’yı aldı . ( 1207 ) Karadeniz Ticaret Yolunu açtı. Cephede öldü yerine büyük oğlu İzzettin Keykavus geçti. Bu dönemde Sinop fetih edildi. (1214 ) Karaman, Ereğli ve Ulukışla Ermenilerin elinden geri alındı. Keban’ da Ermeni ordusu dağıtıldı. 1216 yılında 35 yaşında iken vefat etti .
Yerine kardeşi Alaaddin Keykubat Sultan oldu . Saltanatı sırasında Anadolu Selçukluları en parlak dönemlerini yaşadılar. Kayı Boyudan Osman Bey, Söğüt dolaylarına,. Avşar Boyunun güçlü temsilcisi Karaman Oğulları Ermenek’e yerleştirildi Alanya’ya muhteşem bir kale yapıldı ve buraya sultana izafeten Alaia denildi. İlk tersane kuruldu. (1223 ) Burada inşa edilen gemiler ile ilk deniz aşırı sefer gerçekleştirilerek. Kırım’ ın içbölgelerine kadar girilip Sudak ele geçirildi. (1225 )

Kilikya, Ermeni krallığının elinden Belviran, Hadim, Ermenek ve Bozkır bölgeleri alındı.
( Silifke’ye kadar olan bölge ) Alaaddin Keykubat, Alanya seferine çıkarken Konya, Çumra Hatunsaray ,Dinek, Taşkent güzergâhını izledi. Bu sefer sırasında Taşkent’te mola verdi ve su içtiği pınara çeşme yapılmasını emretti. Şimdi bu çeşme Sultan Çeşmesi olarak anılmakta ve hala kullanılmaktadır.
Erzincan yakınlarında Yassı Çimen mevkiinde Harzemşahlar ile yapılan savaş kazanılarak , Moğollar ile sınır olundu. Alaaddin Keykubat Moğol tehlikesini önceden sezdiği için tedbirler alma yoluna gitti. Erzurum, Kars ,Erzincan civarındaki kaleleri onartıp . Celaleddin Harzemşahın dağılan ordusunu bu kalelere yerleştirildi. Karaman oğullarının güçlü beyi Karaman’ı zehirleterek öldürttü. Kendisi de aynı akıbete uğrayarak 30 mayıs 1237 ‘de zehirlenerek öldürüldü.
Alaaddin Keykubat’ın yerine oğlu II. Gıyaseddin Keyhüsrev geçti. Bu sultan dirayetli devlet adamları ve ordu komutanlarını ya öldürttü ya, uzaklaştırdı. Saadettin Köpek isminde zalim bir vezirin oyuncağı oldu. Bu kötü yönetim sonucunda Türkmenler Baba İlyas’ ın önderliğinde isyan ettiler. (1237 ) Tarihimize Babai ayaklanması olarak geçen bu hareket din içerikli ilk ayaklanmadır. Bu ayaklanma zor da olsa bastırıldı. Fakat ordu zayıfladığı birlik bozulduğu için gelmekte olan Moğol tehlikesi karşısında Selçuklular adeta savunmasız kaldılar. Ayrıca Baba İlyas’ın yerine Noriya Sofu ( Karaman’ın babası Nureddin bey ) şeyh olarak geçtiği için Türkmenlerin Noriya Sofu etrafında toplanmaları ve Karaman oğullarının hızla güçlenmelerine vesile oldu. İsyanın bastırılmasından 5 yıl sonra 1237 yılında Moğollar ile Köse Dağ da yapılan savaşta Selçuklu ordusu bozguna uğradı . Moğolların ağır vergi şartlarını kabul etti. Moğollar Anadolu da Türk birliğini bozdular . Eski beylikleri yeniden dirilttiler. Ağır vergiler ve Moğolların hamiliğini kazanan beyliklerden vergi alınamaması maliyeyi bozdu . Daha sonra hükümdar olan sultanlarda durumu düzeltemediler ve 1308 yılında Anadolu Selçuklu devleti tarih sahnesinden silinmiştir.

YARARLANILAN KAYNAKLAR :

1.Halit BARDAKÇI, ,Bütün Yönleriyle Ermenek , Konya 1974
2. Fahrettin ERTAN, Taşkent’in Doğuşu, Konya 1954
3. .ŞİKARİ, Karaman Oğulları Tarihi , Konya 1946
4.Bekir TOSUN , Tarihte Bozkır ve Çevrisi-2: Taşbaşı İstanbul 2003
5. Hakkı Dursun YILDIZ, “Büyük Selçuklular - İslamiyet’ten Önceki Türk Tarih ve Kültürü ‘ne Umumi Bakış” Müslüman Türk Devletleri Tarihi, İstanbul 2000,.