Anadolu’yu fetih edecek olan Oğuz Boyları, Anadolu’ya gelmeden önce Ural Dağlarının doğusundaki , Hazar denizi ile Aral gölünün kuzeyinde Altay Dağları arasında kalan ve ‘Üst Yurt ’ yada ‘Türk Yurdu’ denilen bölgede Oğuz Devleti içinde yaşıyorlardı. MS. 840 yılarına doğru Uygurların baskısı ve üst yurt da çıkan karışıklıklar sonucu batıya doğru göçe başladılar

Kavimlerin Göç Yolları

Oğuz Devletini ,Yabgu unvanlı Hakanlar yönetiyordu. Selçuklu ailesinin atası olan Temir Yaylı lâkaplı Dukak , bu Oğuz Devletinde ordu komutanıydı. Müslüman Türk boyları üzerine düzenlenecek bir sefere itiraz ettiği için hakan ile Dukak’ın arası açılmıştır. Demir Yaylı ölünce çok genç yaşta olmasına rağmen yerine oğlu Selçuk geçmiştir. Çok güçlü, kuvvetli ve akıllı olan Selçuk Bey, asker tarafından çok sevilir. Her yıl düzenlenen nevruz şenliklerinde her zaman olduğu gibi üç taht kurulur. Tahtlardan birisi , Yabgu ( hakan ) için, ikincisi Kraliçe ve Üçüncüsü de Ordu komutanı içindir. Selçuk Bey Şölende, genç yaşın tecrübesizliği ve heyecanı ile bu tahtlardan ikincisine oturur. Hakanın eşi ve Selçuk Beyin rakipleri Yabgu’ya, Selçuk Bey’in senin yerinde gözü var diyerek aralarına nifak sokmuşlardır. Bu olaydan sonra kardeş kanı dökülmesini istemeyen Selçuk Bey yakınları ile birlikte Cend şehrine göç eder. Selçuk Bey Cend ‘e geldiği zaman , bölgenin hakim devletleri Karahanlılar , Gazneliler ve Samaniler idi. Selçuk Bey, Nur kasabasının kendilerine yurtluk olarak verilmesine karşılık Samaniler ile anlaşıp , Karahanlılar’a karşı sınırları korumuştur.
Selçuk Beyin , Mikail , Aslan , Yusuf ve İsrail isminde dört oğlu olmuş,bir akın sırasında Mikail Bey şehit olup geriye Tuğrul ve Çağrı isminde iki yetim bırakmıştır. Selçuk Bey, Öksüz kalan bu iki çocuk ile özel ilgilenip kendisi yetiştirmiştir. Selçuk beyin özel olarak eğittiği Çağrı Bey, uygun yurt aramak üzere, keşif amacıyla Doğu Anadolu’ ya gönderilmiştir. O dönemde Anadolu’da Bizans’sın kontrolündeki Ermeniler yaşamaktadır. Önce Diyarbakır -Musul Civarların ele geçiren Şihabud Devle ( Devletin Yıldızı ) unvanlı Kutalmış, dana sonra kuzeye yönelerek Gence önlerinde Bizans ordusu ile karşılamış ve onları bozguna uğratmıştır.( 1045) Keşif akını hakkında hazırlayıp, Tuğrul Beye sunduğu raporunda “Bu bölgeler zengin, Romalılar da kadın gibi korkaktır. Bu sebep ile kolaylıkla fetih edilebilir İfadelerini kullanmıştır”
. Selçuk Bey 1007 yılında ölünce ( 100 yaşından fazla idi ) yerine oğlu Aslan Bey, hakan olmuştur. Aslan Bey tahta çıktığı zaman Kutalmış isminde bir oğlu bulunuyordu.
Selçuk Beyin Cend Bölgesinde kısa sürede gösterdiği başarıdan sınır devletleri rahatsız olup ilerisi için tehlikeli gördüklerinden Gazneli Sultanı Mahmut bir şölen tertip ederek Selçuk Beyin oğlu Aslan Yabguyu davet edip yemek sonrası tutuklattırarak Hindistan’ın Kalincar kalesine hapsettirmiştir.( 1032)
Aslan Yabgu’nun hapsettirilmesinden sonra Selçukluların başına Musa Yabgu geçmiş ancak hakikatte Tuğrul ve Çağrı Beyler devleti idare etmişlerdir. Çağrı ve Tuğrul Bey’in idaresindeki Selçuklular, Horasan bölgesine göç edip burada Gazneliler ile anlaşma yapmışlardır. Gazneli Sultanı Mesut , ‘ Dihkan’ unvanı verip hilat giydirip bazı şehirleri bağışlamıştır. Bu başarılı çalışmalar ile Selçukluların prestiji artmış ve etraflarına birçok Türkmen oymağı toplanmıştır. Yeni katılan boylarında etkisiyle daha da güçlenmişler. Bu güç sayesinde Gazneliler ile Merv yakınlarında Dandanakan kalesi civarında yaptıkları savaşta kesin bir zafer kazanmışlardır. Zafer sonrası Türk geleneği üzerine kurultay toplanarak Selçuk Beyi ‘Horasan Emir’i ilan etmiş ve böylece bağımsız Selçuklu Devletinin temelleri atılmıştır. Ayrıca yapılan kurultayda aldıkları yerleri ve almayı planladıkları bölgeleri haneden prensleri arasında pay edip alınan kararları süratle uygulamaya koymuşlardır.
Çağrı Bey 70 yaşında iken 1060 Yılında ölmüş ve yerine ailenin en büyüğü Musa Yabgu geçmiştir. Musa Yabgu genelde Herat ‘ da otururdu ve çok ta başarılı değildi. Çağrı Beyin oğlu Alpaslan tarafından siyasi hayatı sona erdirilerek Tuğrul Bey tahta çıkarılmıştır. Tuğrul Bey tahta çıktıktan sonra devlet merkezini Rey’e taşıyarak yeni düzenlemeler yaptı. Her şehzadeyi bir gölgenin fethi ile görevlendirerek , ülkesinin sınırlarını genişletti. Bağdat ta gelerek Abbasi Halifesi Kaim bin Emrillah’a yardım ederek , Şia olan Büveyi Devleti’nin baskılarından kurtardı. Halife bu yardımları karşılığı Tuğrul Beyi “Doğunun ve Batının Yenilmez Hükümdarı” ilan etti. Tuğrul Beye kızını verdi. Tuğrul Beyde Halifeye, Alpaslan’ın Ablasını vermek süretiyle akrabalığı pekiştirdi. Tuğrul Bey 70 yaşında iken 4 Eylül 1063 yılında öldü. Tuğrul Beyin zamanında devletin sınırları Ceyhun’dan Fırat’a kadar genişlemişti.
Tuğrul Beyin çocuğu olmadığı için yerine Çağrı Beyin oğlu Süleyman’ın geçmesini vasiyet etmiştir. Bu vasiyete rağmen vezir Amid el Mülk ve ordunun yardımı ile Alpaslan tahta çıkmıştır. Fakat bu mücadelede Aslan Yabgunun oğlu Kutalmış hayatını kaybetmiştir.
Sultan Alpaslan , tahta çıktıktan kısa bir süre sonra 1064 yılında Doğu Anadolu’ ya girerek Kars bölgesini ve Ani ‘yi almıştır. Bu sıralarda bağımsız Türkmen gruplarının Anadolu’ya akınları aralıksız sürüyordu. Öyle ki : Afşin idaresindeki bir grup 1067 yılında Kayseri’yi zapt ve yağma etmiş, Ahmet Şah idaresindeki bir başka grup yılında Sakarya önlerine gelip dayanmıştı. Bir başka grup , Malatya’ya hücum edip, Konya’yı yağmalamıştır.( 1069)
Sultan Alpaslan , Fatımî Devletini ortadan kaldırıp Mısır’a hakim olmak için Bizans topraklarına girerek, Erciş, Siverek ve Diyarbakır’ı alarak ,Urfa'yı kuşattı. Romen Diyojen'in büyük bir ordu ile geldiğini haber alıp Haleb’e döndü ve burayı aldı. Malazgirt - Ahlat arasındaki Rahva ovasında Türk ve Bizans ordusu Karşılaştılar. Alpaslan komutasındaki Türk Ordusu kendinden sayıca çok fazla olan Bizans Ordusunu 26 AĞUSTOS 1071 tarihinde kesin bir yenilgiye uğratarak , Anadolu’nun kapılarını Türklere açmıştır. Daha sonra Karahanlılar üzerine sefere çıkma hazırlığı yapan ve 200.000.000 kişilik bir ordu kuran Alpaslan yolda hançerlenerek öldürülmüş ve yerine oğlu Melihşah geçmiştir. Melihşah’tan sonra Büyük Selçuklu Devleti tahtına sırayla Sultan Berkyaruk, , Sultan Muhammet Tapar,Sultan Sencer, çıkmışlardır. Sultan Sencer 71 yaşında 26 Nisan 1157 de Merv şehrinde ölmüş, Sultan Sencer’ in ölümüyle de Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarih Sahnesinden çekilmiştir.